WAT IS VASTEN?
Vasten is een integraal onderdeel van de Indiase traditie en cultuur. Het betekent dat iemand zich vrijwillig onthoudt van bepaalde of alle voedingsmiddelen, dranken, of beide. Volgens de Vedische tradities is vasten een tijd voor innerlijke reflectie en is het goed voor de gezondheid. Het Sanskrietwoord voor vasten is "vrata", wat ook "gelofte afleggen" of "belofte" betekent.
VRATA
Een Vrata bestaat uit een of meer handelingen, waaronder geheel of gedeeltelijk vasten op bepaalde specifieke dagen; een bedevaart (Thirtha) naar een bepaalde plaats of meerdere plaatsen; een bezoek aan en Darshan (verheffing door het aanschouwen van een afbeelding van God) en Puja (ceremoniële handeling van eerbied betuigen aan een God, traditioneel met bloemen) in een bepaalde tempel of meerdere tempels; het reciteren van mantra's en gebeden; en het uitvoeren van puja en Havans (het offeren van vuur aan God).
Er zijn vier categorieën Vratas: −Vara: vasten op weekdagen; −Tithi Vratas: vasten op bepaalde dagen van de maanmaanden; −Masa Vratas: vasten in een specifieke maanmaand; −Samvatsara: vasten die een heel jaar kunnen duren. Vratas kunnen sterk variëren in de mate van restrictiviteit. Zo kan men bijvoorbeeld vast voedsel uit het dieet weglaten, of een bepaald soort voedsel, of slechts één soort voedsel consumeren. Maar zelden onthoudt men zich volledig van het eten van alle voedingsmiddelen.
De erkende categorieën van voedselbeperking zijn: −Anahar: het consumeren van granen; −Palahari: iemand die fruit eet; −Dudhahar: het consumeren van melk of melkproducten; −Nirahar: uitsluitend waterinname.
De duur van een vastenperiode kan per persoon verschillen, maar de doelen zijn traditioneel hetzelfde: bevrijding en innerlijke zuiverheid verkrijgen. Volgens oude hindoeïstische teksten helpt een Vrata (vasten) de persoon die de Vrata uitvoert om zijn of haar verlangens te bereiken en te vervullen, terwijl het uitvoeren van Vrata's goddelijke genade en zegeningen brengt.
ETEN EN RELIGIE
Volgens onze hindoeïstische tradities zijn voedsel en religie met elkaar verbonden. Religie werd allereerst gebruikt om de cycli van landbouw en menselijke groei te reguleren door middel van gebeden en offers.
Ten tweede biedt religie ons een kader of perspectief waarbinnen de ziel kan rijpen en zich ontwikkelen. In de Ayurveda is het voeden van lichaam en ziel van groot belang en essentieel voor een complete voeding.
Onlosmakelijk verbonden met onze gezondheid. In de hindoeïstische religieuze traditie is dit duidelijk zichtbaar in het feit dat religie en voeding een symbiose vormen.
Binnen de verschillende hindoeïstische tradities bestaan ook verschillende vormen van vasten.
Vrouwen vasten bijvoorbeeld bij verschillende gelegenheden, zoals Karvachauth. Dit is een dag waarop getrouwde vrouwen vasten voor een lang leven, voorspoed en gezondheid van hun echtgenoten. Na zonsopgang houden de vrouwen een strikte (vegetarische) vasten, die ze verbreken nadat ze 's avonds samen met hun echtgenoten de maan hebben gezien. Ze sluiten de vastenperiode af met het offeren van water en bloemen aan de maan.
Een andere belangrijke gelegenheid om te vasten is Shiva-ratri. Deze vastenperiode wordt beschouwd als de belangrijkste vastenperiode voor de toegewijden van Heer Shiva. Men gelooft dat als een toegewijde de Shiva-ratri-vasten met oprechtheid, pure devotie en liefde in acht neemt, hij gezegend wordt met de goddelijke genade van Heer Shiva.
Hoewel de meeste mensen alleen melk, sap en fruit consumeren, drinken sommigen zelfs geen druppel water gedurende de hele dag en nacht. Deze dagen worden gezamenlijk gevierd, maar mensen vasten ook individueel. Dit doen ze ter ere van hun devis (godinnen) en devatas (goden).
Elke dag van de week is gewijd aan een van deze vele hindoegoden. Afhankelijk van persoonlijke overtuigingen kan men een bepaalde dag of dagen reserveren om te vasten. Zo vasten aanhangers van Shiva vaak op maandag, terwijl aanhangers van Vishnu op vrijdag en zaterdag vasten.
WAT IS DE AYURVEDISCHE VISIE OP VASTEN?
In de Ayurveda wordt vasten vanuit een algeheel gezondheidsperspectief beschouwd.Het verwijdert gifstoffen uit het lichaam en zuivert zo lichaam, geest en ziel. Het lichaam wordt lichter en de geest wordt zacht en vredig, wat de mentale en spirituele vermogens verbetert.
's Nachts vasten we allemaal kort, waardoor gifstoffen uit ons lichaam worden verwijderd. Volgens Ayurveda is dit echter mogelijk niet voldoende. In het moderne leven worden we blootgesteld aan talloze gifstoffen: milieuverontreinigingen, stress, negatieve emoties, gebrek aan beweging, geraffineerd voedsel, voedingsadditieven, enzovoort.
Als deze ophoping van gifstoffen – in de Ayurveda "ama" genoemd – te groot wordt, zal dit een onbalans veroorzaken en uiteindelijk tot ziekte leiden.
Om deze ophoping van gifstoffen te voorkomen, adviseert Ayurveda het uitgebreide ontgiftingsprogramma Pancha Karma, dat bestaat uit verschillende reinigingstherapieën zoals massages, zweettherapieën, diëten en een definitieve verwijdering van de gifstoffen uit het spijsverteringskanaal.
Maar als thuisreinigingskuur kunnen we een vastenkuur volgen waarbij we alleen vloeistoffen en licht verteerbare voedingsmiddelen nuttigen, zoals fruit- en groentesappen en gepureerde groentesoepen. Dit geeft de stofwisseling de kans om achtergebleven afvalstoffen af te voeren.
In de Ayurveda vragen we ons echter af: "Raadt Ayurveda vasten aan?" Het is van het grootste belang om te weten wie de persoon is, en meer specifiek: wat zijn lichaamsconstitutie is, zijn levensstijl, eetgewoonten, spijsverteringscapaciteit, enzovoort. De lichaamsconstitutie is het gezondheidsprofiel van een persoon, zijn metabolische blauwdruk, en het geeft precies aan wat zijn sterke punten en zwakke punten zijn.
Voordat men gaat vasten, is het erg belangrijk om naar de individuele constitutie te kijken.
Als iemand een Vata-constitutie heeft, mag hij niet langer dan drie dagen vasten. Voor Vata's is het juist belangrijk om op de juiste tijdstippen te eten, omdat ze vaak een onregelmatig eetpatroon hebben. Als iemand met een Vata-constitutie overweegt te vasten, is het raadzaam om eerst medisch advies in te winnen, aangezien Vata's meer moeite hebben om geaard te blijven.
Vasten gedurende meer dan vier dagen verergert Pitta. Voor Pitta's wordt een vastenperiode van één dag per maand aangeraden. Het is echter onbetwistbaar dat vasten het beste werkt voor mensen met een Kapha-type. Zij kunnen een vloeibaar vasten van één dag per week doen. Kapha's kunnen maaltijden overslaan, maar ook langdurig vasten. Hun lichaam zal Ama verbranden en ze zullen zich lichter en energieker voelen; ze zullen meer mentale helderheid ervaren en zich over het algemeen gelukkiger voelen.
SPIJSVERTERING
De belangrijkste reden waarom Ayurveda vasten aanbeveelt, is dat het de algehele spijsvertering bevordert. Over het algemeen ziet Ayurveda een verband tussen gezondheid en de spijsverteringskracht, oftewel Agni. Een gezond en sterk spijsverteringsvuur verbrandt namelijk de kleverige, giftige stoffen, ama, die zich in het lichaam kunnen ophopen en de spijsvertering en uitscheiding kunnen vertragen.
Volgens Ayurveda is de ophoping van Ama in onze cellen en weefsels de onderliggende oorzaak van ziekte en aandoeningen. Bovendien stelt Ayurveda dat de spijsvertering – en daarmee de gezondheid – kan worden verbeterd door de voedselinname regelmatig te beperken. Tegelijkertijd kan dit echter gevaarlijk, of op zijn minst riskant, zijn als het niet onder professionele medische begeleiding gebeurt.
De spijsverteringssappen die essentieel zijn voor onze gezondheid, stofwisseling en de opbouw van onze lichaamsweefsels, zijn afkomstig van het voedsel of de maaltijden die we hebben verteerd. Langdurig gebrek aan voedingsstoffen leidt bijvoorbeeld tot een tekort aan de afscheiding van spijsverteringsproducten in de maag, lever en alvleesklier.
Het is ook van groot belang om na een periode van vasten het delicate spijsverteringsproces weer op gang te brengen en de spijsvertering onder zorgvuldige professionele begeleiding te herstellen. Als dit niet goed gebeurt, kan dit leiden tot een gegeneraliseerde toxische aandoening (AMA).
RICHTLIJNEN
In de Ayurveda zijn er 4 basisvormen van vasten: - Alleen licht verteerbaar voedsel eten; - Alleen fruit, groenten of vruchtensappen consumeren; - Geen vast voedsel eten en alleen water of kruidenthee drinken; - Zowel geen vast voedsel als geen water drinken.
Trefwoorden: Ayurveda